ASÜ'nün 20. yılında yapay
zekâya bilimsel bakış konuşuldu
Aksaray Üniversitesinin 20. kuruluş yılı etkinlikleri kapsamında "Yapay Zekânın ABC'si: Yapay Arı Koloni Algoritması ve Bilime Yön Vermek" başlıklı konferans düzenlendi.
ASÜ Konferans Salonu'nda gerçekleştirilen programa; Aksaray Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpay Arıbaş, rektör yardımcıları Prof. Dr. Ömer Köse, Prof. Dr. Erşan Sever, Prof. Dr. Yavuz Selim Çakmak, Genel Sekreter Ahmet Bülbül, dekanlar, akademisyenler ve çok sayıda öğrenci katıldı. Konferansa konuşmacı olarak YÖK Üyesi ve Erciyes Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Derviş Karaboğa iştirak etti. Konuşmasına Aksaray Üniversitesinin 20. yılını kutlayarak başlayan Prof. Dr. Karaboğa, üniversitelerin yalnızca eğitim verilen kurumlar değil, aynı zamanda bilimsel üretimin ve düşünsel dönüşümün merkezleri olduğunu ifade etti. Bilime yön veren çalışmaların ve bilim insanlarının belirli kriterler çerçevesinde değerlendirildiğini belirten Karaboğa, "etkili bilim insanı", "çığır açan çalışma" gibi kavramların bu çerçevede ortaya çıktığını söyledi.
Yapay zekâ doğadan ilham alıyor
Yapay zekânın gelişim sürecine değinen Karaboğa, bu alanın başlangıçta insanın bilişsel yetilerini taklit etmeye odaklandığını, ancak zamanla doğadaki diğer canlıların davranışlarının da modele dahil edildiğini dile getirdi. Prof. Dr. Karaboğa, özellikle 1990'lı yıllardan sonra gelişen "sürü zekâsı" yaklaşımının, yapay zekânın önemli alt alanlarından biri haline geldiğine dikkat çekti. Prof. Dr. Karaboğa, sürü zekâsının temelinde doğada topluluk halinde yaşayan canlıların problem çözme yöntemlerinin bulunduğunu vurgulayarak, "Karıncaların yol bulma davranışı ya da arıların besin arama stratejileri, bugün birçok mühendislik probleminin çözümünde kullanılmaktadır" dedi.
ABC algoritması ve bilim dünyasındaki yeri
Kendi geliştirdiği Yapay Arı Koloni (ABC) algoritmasına da değinen Karaboğa, bu yöntemin bal arılarının davranışlarından esinlenerek oluşturulduğunu aktardı. Arıların yiyecek bulma, bilgi paylaşma ve en verimli kaynağa yönelme süreçlerinin matematiksel modele dönüştürüldüğünü ifade eden Karaboğa, algoritmanın temel amacının "en kısa sürede en yüksek verimi elde etmek" olduğunu kaydetti. ABC algoritmasının günümüzde mühendislikten sağlığa, finanstan lojistiğe kadar çok geniş bir alanda kullanıldığını belirten Karaboğa, bu yaklaşımın özellikle optimizasyon problemlerinde yüksek başarı sağladığına değindi.
Arıların davranışları bilimsel modele dönüştürüldü
Bilimin temel ve uygulamalı bilimler olarak iki ana başlık altında değerlendirildiğini ifade eden Karaboğa, temel bilimlerin doğayı ve evreni anlamaya yönelik çalışmalar içerdiğini, uygulamalı bilimlerin ise bu bilgiyi insan hayatına fayda sağlayacak şekilde kullandığını söyledi. Yapay zekânın ise bu iki alanın kesişim noktasında yer aldığını belirtti. Konuşmasında arıların yaşam döngüsü ve davranışlarına da değinen Karaboğa, arı kolonilerinde üç temel rol bulunduğunu ifade etti: görevli arılar, gözlemci arılar ve kaşif arılar. Bu yapı sayesinde koloninin sürekli olarak en verimli besin kaynaklarını bulduğunu belirten Karaboğa, arıların bilgi paylaşımı için kullandığı "dans" mekanizmasının bilimsel açıdan büyük önem taşıdığının altını çizdi. Arıların merkezi bir kontrol olmadan, yalnızca yerel etkileşimlerle yüksek düzeyde bir organizasyon ve verimlilik sağladığını ifade eden Karaboğa, bu sistemin günümüz yapay zekâ modellerine ilham verdiğini söyledi.
Sürü zekâsı geleceğin anahtarlarından biri
Sürü zekâsı temelli sistemlerin günümüzde robotik, akıllı şehirler, ulaşım sistemleri ve kriz yönetimi gibi alanlarda aktif olarak kullanıldığını belirten Karaboğa, bu yaklaşımın özellikle esnek ve dayanıklı sistemler oluşturma konusunda büyük avantaj sağladığını dile getirdi. Merkezi olmayan yapıların, günümüz dünyasında daha sürdürülebilir ve güvenli çözümler sunduğunu ifade eden Karaboğa, "Geleceğin problemleri dinamik ve sürekli değişen yapılar içeriyor. Bu nedenle sürü zekâsı gibi esnek sistemlere olan ihtiyaç giderek artacaktır" diye konuştu.
Arı gibi yaşamak bir yaşam felsefesidir
Konuşmasının sonunda bilimsel yaklaşımı günlük yaşamla ilişkilendiren Karaboğa, arıların çalışma prensiplerinin bir yaşam felsefesi olarak da değerlendirilebileceğini bildirdi. Prof. Dr. Karaboğa, "Merakla başla, cesaretle keşfet, elde ettiğini paylaş ve zamanı geldiğinde vazgeçmeyi bil" anlayışının hem bilimde hem de sosyal hayatta başarı getireceğine dikkat çekti. Konferans katılımcıların sorularının yanıtlanmasının ardından sona erdi. Konferansın ardından Aksaray Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpay Arıbaş, günün anısına Prof. Dr. Derviş Karaboğa'ya teşekkür plaketi takdim etti.